Adana adliye binalarının mekânsal analizi

Bu çalışma, adalet yapılarının mekânsal organizasyonunu ve işlev kurgusunu mimari ölçütler çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Adliye binaları, hukuki uyuşmazlıkların çözümlendiği kamusal yapılar olmanın yanı sıra, güvenlik, gizlilik ve erişilebilirlik gibi çok katmanlı gereklilikleri aynı mekânsal sistem içinde barındıran özgün bir yapı tipolojisi oluşturmaktadır. Bu özgünlük, adliye yapılarında sirkülasyon kurgusunun ve mekânsal hiyerarşinin diğer kamu yapılarından farklı biçimde ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Çalışma kapsamında, Adana Adliye Binalarının mekânsal organizasyonu ön plan–arka plan ayrımı üzerinden değerlendirilmiş; halk, yargı görevlileri ve tutuklu/sanık gruplarına ait sirkülasyonların yapı içerisindeki konumlanışı ve birbirleriyle olan ilişkileri analiz edilmiştir. Mahkeme salonlarının yapı içindeki konumu, bu ayrımın belirleyici unsuru olarak ele alınmış, salonların sayısı ve yerleşiminin adliye binalarının tipolojik oluşumunu ve morfolojik karakterini doğrudan etkilediği ortaya konulmuştur. Araştırma yöntemi, literatür taraması, arşiv belgelerinin incelenmesi, kat planı ve vaziyet planı analizleri ile yerinde gözlem tekniklerine dayanmaktadır. Çalışmanın inceleme bölümünde, Adana kent merkezinde yer alan Adana Adalet Sarayı (güncel Adana Bölge İdare Mahkemesi), Adana Adliyesi Ana Hizmet Binası (güncel Adana Denetimli Serbestlik Müdürlüğü), Adana Bölge Adliye Mahkemesi ve Adana Adalet Sarayı kent ölçeği, yakın çevre/semt ölçeği ve yapı ölçeği bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yapıların plan şemaları, giriş düzenleri, yaya ve araç sirkülasyonu, güvenlik kurgusu ve bağlamla kurdukları ilişkiler değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, adliye binalarında mahkeme salonlarının konumlandırılmasının yalnızca işlevsel bir tercih olmadığını; mekânsal hiyerarşiyi, kullanıcıların yapı içindeki dolaşım deneyimini ve adalet yapısının temsil gücünü belirleyen temel bir tasarım kararı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yapıların çevre ile kurduğu ilişkinin, kamusal algı ve erişilebilirlik üzerinde doğrudan etkili olduğu saptanmıştır. Çalışma, adliye yapılarının gelecekteki tasarımlarında tipoloji, güvenlik–erişilebilirlik ve mekânsal organizasyonu bakımından yol gösterici bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir.

This study aims to examine the spatial organization and functional structure of justice buildings within the framework of architectural criteria. Courthouses, in addition to being public buildings where legal disputes are resolved, constitute a unique building typology that incorporates multi-layered requirements such as security, privacy, and accessibility within the same spatial system. This uniqueness necessitates a different approach to circulation design and spatial hierarchy in courthouses compared to other public buildings. Within the scope of this study, the spatial organization of Adana Courthouse Buildings is evaluated through the distinction between foreground and background; the positioning and relationships of circulation within the building for the public, judicial personnel, and groups of detainees/defendants are analyzed. The location of courtrooms within the building is considered a determining factor in this distinction, and it is shown that the number and placement of courtrooms directly affect the typological formation and morphological character of courthouse buildings. The research method is based on literature review, examination of archival documents, floor plan and site plan analyses, and on-site observation techniques. In the review section of this study, the Adana Courthouse (currently the Adana Regional Administrative Court), the Adana Courthouse Main Service Building (currently the Adana Probation Directorate), the Adana Regional Court of Appeals, and the Adana Courthouse, all located in the city center of Adana, were comparatively examined in the context of urban scale, neighborhood/district scale, and building scale. The plan schemes, entrance arrangements, pedestrian and vehicular circulation, security design, and their relationships with the context were evaluated. The findings demonstrate that the placement of courtrooms in courthouse buildings is not merely a functional choice; it is a fundamental design decision that determines spatial hierarchy, the users' experience of circulation within the building, and the representational power of the justice structure. Furthermore, it was found that the relationship between the buildings and their environment directly impacts public perception and accessibility. This study aims to provide a guiding framework for future designs of courthouse buildings in terms of typology, security-accessibility, and spatial organization.