Sarı alıç (Crataegus tanacetifolia) meyvesinden farklı çözgenlerle elde edilen özütlerin antidiabetik ve antibakteriyel özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışmada, alıç (Crataegus tanacetifolia) meyvesinin metanol, etanol ve hekzan özütlerinin fenolik bileşik içerikleri, toplam fenolik madde miktarları, antioksidan kapasiteleri, diyabet tedavisinde kritik öneme sahip α-glikozidaz ve α-amilaz üzerindeki inhibisyon etkileri ile antibakteriyel aktiviteleri gibi biyoaktif özellikleri incelenmiştir. LC-ESI-MS/MS analizi sonucunda, etanol özütünde 26 fenolik bileşik tespit edilmiştir; bunlar arasında kuinik asit, fumarik asit, akonitik asit, gallik asit, protokateşik asit (3,4-dihidroksibenzoik asit), kateşin, klorojenik asit, protokateşik aldehit (3,4-dihidroksibenzaldehit), epikateşin, kafeik asit, vanilin, salisilik asit, sinarosid, rutin, izokuersitrin (quercetin-3-O-glukozit), hesperidin, hesperetin, genistin, apigenin, kosmosiin (apigenin-7-O-glukozit), kuersitrin (quercetin-3-O-rhamnozit), astragalin, kuersetin, naringenin, luteolin ve krisin (5,7‑dihidroksiflavon) yer almaktadır. Metanol özütünde ise, etanol özütünde bulunan bu bileşiklere ek olarak miquelianin (kuersetin 3‑O‑glukuronid), kaempferol ve acacetin (4′,5‑dihidroksi‑7‑metoksiflavanon) metabolitleri de saptanmış olup, toplamda 29 adet fenolik bileşik belirlenmiştir. Her iki özütte en bol bulunan fenolik bileşik kuinik asit olup, metanol özütünde 343.80 ± 12.79 mg/kg, etanol özütünde ise 529.90 ± 19.71 mg/kg olarak belirlenmiştir. Toplam fenolik içerik, etanol ve metanol özütlerinde sırasıyla 54.6 ile 143.2 mg GAE/g arasında değişmiş ve en yüksek değer metanol özütünde gözlemlenmiştir. Antioksidan aktiviteler, DPPH yöntemiyle 1.52–2.32 mM TE/g özüt, FRAP yöntemiyle ise 3.32–4.69 mM TE/g özüt aralığında ölçülmüş olup, her iki yöntemde de en yüksek antioksidan etki metanol özütünde gözlenmiştir. Hekzan özütünde toplam fenolik bileşik ve antioksidan aktivite saptanmamıştır. Özütlerin α-glikozidaz inhibisyonu IC50 değerleri 47.54–675.9 mg/mL, α-amilaz inhibisyonu IC50 değerleri ise 28–170.7 mg/mL arasında değişmiştir. Metanol özütü her iki enzimi inhibe etmede en etkili bulunurken, hekzan özütü herhangi bir etki göstermemiştir. Antibakteriyel testler sonucunda, etanol ve metanol özütleri Escherichia coli'ye karşı sırasıyla 6.15 mm ve 6.3 mm, Staphylococcus aureus'a karşı 10.22 mm ve 8.66 mm, Metisiline Dirençli Staphylococcus aureus'a karşı 8.13 mm ve 7.54 mm, Pseudomonas aeruginosa'ya karşı ise 7.54 mm ve 9.1 mm etki göstermiştir. Hekzan özütü ise tüm testlerde herhangi bir antibakteriyel aktivite sergilememiştir.

In this study, the bioactive properties of methanol, ethanol, and hexane extracts of hawthorn (Crataegus tanacetifolia) fruit were investigated, including their phenolic compound profiles, total phenolic contents, antioxidant capacities, inhibitory effects on α-glucosidase and α-amylase enzymes -both of which are of critical importance in diabetes treatment- and antibacterial activities. As a result of LC-ESI-MS/MS analysis, 26 phenolic compounds were identified in the ethanol extract, including quinic acid, fumaric acid, aconitic acid, gallic acid, protocatechuic acid (3,4-dihydroxybenzoic acid), catechin, chlorogenic acid, protocatechuic aldehyde (3,4-dihydroxybenzaldehyde), epicatechin, caffeic acid, vanillin, salicylic acid, cynaroside, rutin, isoquercitrin (quercetin-3-O-glucoside), hesperidin, hesperetin, genistin, apigenin, cosmosiin (apigenin-7-O-glucoside), quercitrin (quercetin-3-O-rhamnoside), astragalin, quercetin, naringenin, luteolin, and chrysin (5,7-dihydroxyflavone). In addition to these compounds, the methanol extract was found to contain miquelianin (quercetin-3-O-glucuronide), kaempferol, and acacetin (4′,5-dihydroxy-7-methoxyflavanone), resulting in the identification of a total of 29 bioactive compounds. Quinic acid was the most abundant phenolic compound in both extracts, with concentrations of 343.80 ± 12.79 mg/kg in the methanol extract and 529.90 ± 19.71 mg/kg in the ethanol extract. The total phenolic content ranged from 54.6 to 143.2 mg GAE/g extract in the ethanol and methanol extracts, respectively, with the highest value observed in the methanol extract. Antioxidant activities, determined by the DPPH assay, ranged from 1.52 to 2.32 mM TE/g extract, while FRAP values ranged from 3.32 to 4.69 mM TE/g extract; in both assays, the methanol extract exhibited the strongest antioxidant activity. No total phenolic compounds or antioxidant activity were detected in the hexane extract. The IC₅₀ values for α-glucosidase inhibition ranged from 47.54 to 675.9 mg/mL, whereas IC₅₀ values for α-amylase inhibition varied between 28 and 170.7 mg/mL. The methanol extract was the most effective inhibitor of both enzymes, while the hexane extract showed no inhibitory activity. According to the antibacterial test results, the ethanol and methanol extracts exhibited inhibition zones of 6.15 mm and 6.3 mm against Escherichia coli, 10.22 mm and 8.66 mm against Staphylococcus aureus, 8.13 mm and 7.54 mm against methicillin-resistant Staphylococcus aureus, and 7.54 mm and 9.1 mm against Pseudomonas aeruginosa, respectively. The hexane extract did not exhibit any antibacterial activity in any of the tests.